دو فصلنامه «مطالعات اخلاقی خانواده»

دو فصلنامه «مطالعات اخلاقی خانواده»

از رحمت الهی تا انسجام اجتماعی: تحلیل مضمون مفهوم مهربانی (مهرورزی) در آموزه‌های اسلامی و دلالت‌های آن برای کیفیت زندگی معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد حوزه علمیه حضرت زینب(س) سریش آباد
2 هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان
10.22034/motaleat.2025.921
چکیده
علی‌رغم پیشرفت‌های مادی، جوامع معاصر با بحران معناداری در حوزه کیفیت زندگی، شامل فرسایش سرمایه اجتماعی و فقدان معنا، مواجه هستند. در حالی که پارادایم روان‌شناسی مثبت‌گرا، مداخلات مؤثری را بر پایه فضائلی چون شفقت ارائه کرده، این رویکردها غالباً فاقد یک چارچوب هستی‌شناختی برای ایجاد انگیزه‌ای پایدار و فراتر از بهزیستی فردی هستند. این پژوهش کیفی، با هدف پر کردن همین شکاف نظری، به واکاوی و مدلسازی نظام‌مند مفهوم «مهرورزی» در چارچوب منابع بنیادین اسلامی می‌پردازد. با به کارگیری روش تحلیل مضمون (براون و کلارک، ۲۰۰۶)، داده‌های حاصل از تحلیل اسنادی متون اصلی، کدگذاری و تحلیل شدند. یافته‌ها از ظهور یک مدل مفهومی یکپارچه و سه‌بعدی حکایت دارد: بعد اول، مبانی هستی‌شناختی آن را به عنوان یک اصل ریشه‌دار در رحمانیت الهی و محبت‌محوری دین تبیین می‌کند؛ بعد دوم، راهکارهای عملیاتی آن را در قالب ده تکنیک شناختی-رفتاری مشخص برای پرورش این فضیلت ارائه می‌دهد؛ و بعد سوم، قلمروهای اجتماعی-اخلاقی آن را با تأکید بر گروه‌های آسیب‌پذیر، به تحقق عدالت اجتماعی پیوند می‌زند. در نهایت، این پژوهش نشان می‌دهد که مهرورزی در جهان‌بینی اسلامی، نه یک توصیه اخلاقی مجزا، بلکه یک چارچوب جامع است که رفتار فردی، ساختار اجتماعی و جهان‌بینی معنوی را به هم متصل می‌کند.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 22 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 26 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 12 اردیبهشت 1405